header

Volksvertegenwoordigers

Speciaal voor raads-, AB- en statenleden sturen we (on)regelmatig een nieuwsbrief. Via deze nieuwsbrief houden we u op de hoogte van de laatste ontwikkelingen in de realisatie van de Regionale Energie Strategie. Wilt u de nieuwsbrief ontvangen? Klik dan hier.

SAMENVATTING

Geen tijd om alles te lezen? Dat is geen probleem. Dit zijn de hoofdpunten:

  • De RES staat voor Regionale Energie Strategie. In dit document staat hoe de Cleantech regio haar steentje bijdraagt aan het behalen van de landelijke klimaatdoelstellingen, onder meer door grootschalige opwek van zon op land. 
  • De RES 1.0 is in de voorgaande raadsperiode door uw gemeenteraad vastgesteld. In de RES 1.0 staat dat de regio 1,07TWh kan opwekken, vooral door grootschalige opwek met zon-op-dak en zon-op-land. Dit is het bod dat de Cleantech regio aan de landelijke doelstelling van 35TWh in 2030 bijdraagt.
  • Er wordt nu gewerkt aan een vervolg hierop: de RES 2.0. Hierin worden nieuwe inzichten verwerkt en wordt de strategie aangescherpt. 
  • Ook de RES 2.0 wordt ter instemming voorgelegd aan de gemeenteraad. 
  • De RES geeft richting aan de regionale energietransitie. Lokaal bestuur besluit over lokale initiatieven, zoekgebieden en uitvoering. 

INLEIDING

Als startend raadslid komt er veel nieuwe informatie op u af. Zo ook de Regionale Energiestrategie (RES). Uw gemeenteraad heeft in de voorgaande raadsperiode ingestemd met de RES 1.0. Maar wat betekent dit precies voor u? In dit document vindt u achtergronden van de RES, onze RES-ambities en de rol van participatie in de RES. Daarnaast geven wij alvast een doorkijk op het proces RES 2.0 en duiden wij uw rol als raadslid in dit proces.


WAT IS DE RES?

NATIONAAL KLIMAATAKKOORD

In Nederland hebben we een klimaatdoel vastgesteld: in 2030 stoten we bijna de helft (49%) minder broeikasgassen uit dan we in 1990 deden. Het huidige kabinet wil deze doelstellingen verder aanscherpen, van 49% naar minimaal 55%.

Het Klimaatakkoord gaat over de maatregelen die we de komende jaren nemen om dit doel te halen. Opwekking van duurzame elektriciteit en warmte is één van de afspraken uit het Klimaatakkoord. Een andere afspraak is dat alle 30 energieregio’s in Nederland zelf onderzoeken waar en hoe dit het best in de eigen regio kan. Waar is ruimte en hoeveel? Zijn de plekken maatschappelijk gezien acceptabel en financieel haalbaar? In de Regionale Energiestrategie (RES) beschrijft elke energieregio zijn eigen keuzes. In de RES werken alle gemeenten, provincies en waterschappen samen aan:

  • Opwekking van duurzame energie op land: totaal 35 TWh grootschalige opwekking op land in 2030 
  • Regionale warmtetransitie in de gebouwde omgeving;
  • Daartoe benodigde regionale opslag- en energie-infrastructuur.

Naast de regionale inspanningen gebeurt er ook nationaal veel. Zo is er vóór 2030 meer dan 20 GW (90 TWh) wind op zee gepland, en zal rond 2050 ongeveer 2/3 van al onze energie van zee komen. Ongeveer 1/3 moeten we dus zoveel mogelijk regionaal en lokaal realiseren.

De 30 RES regio’s worden ondersteund door het Nationaal Programma RES (NP RES) door kennis te ontwikkelen en te delen, procesondersteuning te bieden en een lerende community te faciliteren. De ministeries van EZK en BZK en de koepels zijn opdrachtgever van dit programma. Het Rijk is een partner in het RES-proces vanuit de landelijke klimaatdoelen, betaalbaarheid en betrouwbaarheid en nationale ruimtelijke belangen.

RES CLEANTECH REGIO

De RES Cleantech Regio bestaat uit een samenwerking van de gemeenten Apeldoorn, Brummen, Epe, Heerde, Lochem, Voorst en Zutphen, provincie Gelderland, Waterschap Vallei & Veluwe, Waterschap Rijn & IJssel, netbeheerder Liander en de Strategische Board van de Cleantech Regio. De samenwerking wordt aangestuurd door de Gemeenschappelijke Regeling Stedendriehoek, de overheidstak van de Cleantech Regio. De gemeente Deventer neemt deel aan de RES regio West-Overijssel.

AMBITIE RES 1.0 EN VERDER

RES 1.0;  GROOTSCHALIG HERNIEUWBARE OPWEK WIND EN ZON

Afbeelding1

Eind 2021 is de RES 1.0 vastgesteld door uw raad. De RES 1.0 is het resultaat van 2,5 jaar onderzoek, inspraak en besluitvorming. Eerdere versies van de RES zijn in gemeenteraden besproken, wat heeft geleid tot diverse wijzigingen. 

De samenwerkende besturen gaven met de vaststelling aan zich in te spannen om te komen tot 1.07 TWh opwek van grootschalige hernieuwbare energie. Zonnepanelen op grote bedrijfsdaken leveren daaraan de grootste bijdrage: 0,51 TWh. Zonnepanelen op land (0,45 TWh) en windmolens (0,11 TWh) leveren de rest. De ambities van de RES 1.0 zijn onder meer gebaseerd op landschappelijke kenmerken en mogelijkheden om aan te sluiten op de netinfrastructuur. 

Bekijk de RES 1.0 Cleantech Regio

Bent u geïnteresseerd in de stappen die gezet zijn om te komen tot het resultaat incl. meer informatie over het inspraakproces?

 Bekijk de tijdlijn van de RES Cleantech Regio

RES 1.0;  REGIONALE STRUCTUUR WARMTE

De transitie naar een aardgasvrije gebouwde omgeving wordt de warmtetransitie genoemd. De gemeenten regisseren deze lokale warmtetransitie. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat gemeenten daarvoor uiterlijk in 2021 een Transitievisie Warmte (TVW) vaststellen. Daarin staat hoe ze tot 2050 de warmtetransitie wijk voor wijk uitvoeren en met welke wijken wordt gestart. In de TVW staan ook de nu denkbare alternatieven voor aardgas. De lokale TVW’s en RES-plannen beïnvloeden elkaar. 

Om die reden maakt de regio een regionale structuur warmte (RSW) waarin de lokale TVW’s inzichtelijk worden gemaakt. Afstemming en eventuele afspraken over bovengemeentelijke warmtebronnen voorkomt dat één bron ten onrechte meerdere malen in lokale TVW’s wordt opgenomen. Bij de opstelling van de lokale TVW’s heeft de RES-regio geen rol.

RES 1.0; EN HOE NU VERDER?

De RES 1.0 legt een basis waarop de gezamenlijke besturen de komende jaren voortbouwen. Ieder vanuit zijn eigen verantwoordelijkheden en taken. 

2- JAARLIJKS VOORTGANGS- EN MONITORINGSDOCUMENT AANLEVEREN BIJ HET RIJK

Omdat de uitvoering en afstemming in de RES een doorlopend proces is tot 2030 en er gaandeweg nieuwe inzichten en ontwikkelingen zijn, wordt de voortgang tweejaarlijks gemonitord. In juni 2023 wordt om die reden het RES Voortgangsdocument 2023 opgeleverd aan het NPRES ten gunste van de landelijke monitoring op klimaatdoelstellingen. 

De regio monitort de voortgang van het bod, neemt deel aan landelijke gesprekken, deelt kennis en participeert in onderzoeken die een effect kunnen hebben op onze gezamenlijke strategie. We bouwen aan een data- en monitoringstool waarmee inzichtelijk wordt waar initiatieven hun plek krijgen en op welke wijze dit bijdraagt aan het RES-bod.  Aanvullend blijven we in gesprek als RES- partners over kansen, knelpunten, nieuwe inzichten en lopend onderzoek; waar nodig klankborden we met de regionale adviescommissie waaraan het regionaal georganiseerd maatschappelijk middenveld deel kan nemen.

Gemeenten werken in deze periode bijvoorbeeld aan de uitwerking van de doelen van de RES in hun lokale gebiedsvisies, omgevingsplannen en omgevingsvisie. Het is daarmee aan de gemeente om de zoekgebieden voor de energie-opwek vast te leggen in het omgevingsbeleid en te zorgen dat vergunningen worden verleend voor concrete zonne- en windprojecten. De doelstelling is om de vergunningen vóór 2025 te verlenen omdat ervaring leert dat het realiseren van het project vaak ook nog enkele jaren in beslag neemt.

Bij ieder project voor zon- of windenergie streeft de gemeente naar minimaal 50% lokaal eigendom en is er aandacht voor gezondheidsaspecten zoals geluidsoverlast en goede landschappelijke inpassing. Daarnaast heeft iedere gemeente een forse ambitie voor het realiseren van zon op grote daken en wordt daarbij ondersteund door de regio.

Het RES Voortgangsdocument 2023 heeft geen kaderstellend karakter. Uw college besluit over de vrijgave van het document en u wordt over de voortgang actief geinformeerd.

HERIJKING VAN DE RUIMTELIJKE STRATEGIE

De RES is ook een ruimtelijke strategie. Met vaststelling van de RES 1.0 heeft de voorgaande gemeenteraad voor het verdere proces de kaders vastgesteld. Tijdens het uitvoeren van de Regionale Energiestrategie kunnen er nieuwe inzichten ontstaan. Er kan ook sprake zijn van nieuwe lokale, regionale en landelijke ambities of van innovaties in technieken of bronnen. Dit kan leiden tot het herijken van plannen en het stellen van kaders voor toekomstige ontwikkelingen. Dit kan het geval zijn als er bijvoorbeeld zoekgebieden voor grootschalige opwek van hernieuwbare energie worden gewijzigd of gevonden. Deze ontwikkelingen worden verwerkt in een apart document dat we RES Herijking 2.0 noemen. Dit document kijkt vooruit naar 2030 en is dus een gevolg van nieuwe inzichten en ambities. Die treden in elke regio op een eigen moment op, is maatwerk en kent dus logischer wijs geen vaste ritmiek zoals het geval bij het RES Voortgangsdocument. Dit document noemen we de RES Herijking 2.0, RES Herijking 3.0 etc. en vraagt uiteraard om een nieuw besluit van volksvertegenwoordigers. 

In april leverde een landelijke onderzoekscommissie  in opdracht van Nationaal Programma RES (NPRES) het advies “Een plan-m.e.r. voor de Regionale Energie Strategie” op.  Zij kwamen tot de conclusie dat voor de RES 1.0 een MER-plicht inderdaad niet aan de orde was. Een RES 1.0 is onder de huidige wet- en regelgeving namelijk geen ‘programma’ in de zin van de smb richtlijn. Een volgende herijking van de RES (2.0 en verder) is bij het in werking treden van de Omgevingswet in sommige gevallen wél plan MER-plichtig. Het document RES Herijking zal in bepaalde gevallen het karakter hebben van een uitwerking van beleid of een set aan maatregelen bevatten om doelstellingen voor de leefomgeving te bereiken, en daarmee te kwalificeren zijn als een programma dat door een wettelijke bepaling is voorgeschreven. Dat programma kan plan MER-plichtig zijn als het een kader vormt voor toekomstige vergunningen.

Met invoering van de Omgevingswet per 1 januari 2023 wordt de ruimtelijke strategie van de RES, geborgd in de RES Herijking 2.0,  in bepaalde gevallen dus aangemerkt als beleid. Dit wil zeggen dat de juridische status van de RES verandert van inspanningsplicht naar beleid en de RES een juridische rechtswerking heeft. 

De herijking van de RES geeft ruimte om in eigen tempo samen in een zorgvuldig proces nieuwe kaders te stellen, afspraken te maken over coördinatie en samenwerking, innovaties te omarmen of nieuwe inzichten en ambities te verwerken. 

Het advies  van de onderzoekcommissie is helder, maar leidt ook tot vragen. Nog niet alles is duidelijk. Dit vraagt de komende tijd intensief contact tussen het Rijk, medeoverheden, NPRES en de netbeheerders om de werkwijze verder vorm te geven en uit te werken waarover we u later hopen te kunnen informeren. 

De afstemming over herijking van de ruimtelijke strategie zal pas na juni 2023 plaatsvinden, het accent ligt de komende periode nog op de borging van de RES 1.0 in het lokaal beleid. 

U beslist als volksvertegenwoordiger over de ruimtelijke RES strategie.  Kaders voor besluitvorming en inspraak zijn in de wetgeving/ uw verordeningen vastgelegd. 

RES EN DE BESTUURLIJKE VRAAGSTUKKEN

Met de opgedane kennis en ervaring van het proces en de geluiden uit andere RES-regio’s, zien we nadrukkelijk een aantal vraagstukken in de uitvoering opdoemen. Deze vraagstukken zijn uitgebreid uitgewerkt in het Werkplan RES 2.0.  Voor u als gemeenteraadslid is het goed om te weten welke vraagstukken er spelen, want sommige vraagstukken kunnen gaandeweg andere keuzes in het proces vereisen. Indien dit aan de orde is wordt u hierover vanzelfsprekend geïnformeerd. 

  • Beheersbaarheid van het proces/ RES-organisatie: Hoe behouden we het overzicht en zorgen we voor samenhang temidden van alle verschillende opgaven, belanghebbenden etc.? 
  • De autonomie van gemeenten staat vast. Maar gemeentelijke keuzes kunnen regionaal impact hebben, bijvoorbeeld op het gebied van de netinfrastructuur en bijbehorende mogelijk noodzakelijke programmeringsafspraken. Hoe gaan we hiermee om? 
  • We kiezen ervoor om de RES te blijven benaderen als een sectorale strategie. De integrale afweging met andere opgaven wordt immers gemaakt in het lokale omgevingsbeleid. Deze scheiding moet goed uitlegbaar blijven, aan zowel volksvertegenwoordigers als inwoners. 
  • Het omgevingsbeleid wordt op lokaal niveau uitgewerkt. Er kunnen echter ook goede argumenten zijn om dit op een ander schaalniveau te doen, bijvoorbeeld op gebiedsniveau, regionaal of provinciaal niveau. Vanuit lokale autonomie volgt ook de keuze voor lokale verantwoordelijkheid voor het vormgeven van participatie bij grootschalige opwek. Dit staat echter soms op gespannen voet met verwachtingen van inwoners en volksvertegenwoordigers om lokale belanghebbenden te betrekken in de regionale strategie en samenwerking. Ook dit moet goed uitlegbaar blijven.

RES EN PARTICIPATIE 

Participatie vindt bij de ontwikkeling van een RES op zowel regionaal-, lokaal- als gebiedsniveau plaats. De gemeente is aan zet als het bijvoorbeeld gaat om het betrekken van inwoners en belanghebbenden bij het verder concretiseren van zoekgebieden, bij het helpen met lokale initiatieven of het stimuleren van lokaal eigendom. Het is daarbij noodzakelijk om de opgedane kennis, informatie en belangen uit de participatietrajecten op lokaal- en gebiedsniveau te integreren in het regionale RES proces. Hiervoor moeten we voldoende ruimte inbouwen in het proces en heeft blijvende aandacht nodig. Processen in verschillende organisaties op de verschillende niveaus doorlopen immers allen een ander tempo. 

Afbeelding2

In de RES 1.0 op pagina 58 is bovenstaande afbeelding opgenomen om het RES- participatieproces te duiden. Op verschillende schaalniveaus wordt ingezet op participatie. In het RES- proces zijn verschillende vormen van participatie nodig en wenselijk. Het ondersteunt elkaar en vult elkaar aan om te komen tot een goede regionale RES- strategie. 

  • Op regionaal niveau richten we ons op de interbestuurlijke afstemming om te komen tot de gezamenlijke RES strategie. Op regionaal niveau geven we participatie vorm door middel van een adviestafel met diverse stakeholders. Deze stakeholders hebben geen direct lokaal belang, maar wel unieke kennis en expertise.
  • Op lokaal niveau wordt gewerkt aan implementatie van de RES, aan lokaal beleid en de kaders en randvoorwaarden voor vergunningen en initiatieven. Input uit lokale participatieprocessen wordt via ambtelijke en bestuurlijke lijn ingebracht in het regionaal RES- proces. 
  • Op lokaal niveau wordt tevens gewerkt aan participatie op gebiedsniveau. Dit schaalniveau richt zich op participatie bij initiatieven en projecten. Veelal heeft een initiatiefnemer op niveau de rol om participatie vorm te geven, binnen de kaders die de gemeente hiervoor stelt. Omdat de energietransitie tevens vraagt om innovatie; stemmen we op regionaal niveau af over de lessons learned zodat we van elkaar kunnen leren en zetten we als RES- organisatie in op het aanjagen van de transitie om ons gezamenlijk doelt te bereiken. 

Inwoners en lokale belangenverenigingen participeren mee op lokaal beleidsniveau en afhankelijk van hun betrokkenheid bij een project op gebiedsniveau. Participatie op lokaal niveau kan van invloed zijn op het regionale proces.  Dit is ook wenselijk, omdat kennis op elk schaalniveau een ander schaalniveau kan aanscherpen. Ervaring met een project (zonneweide realiseren) kan bijvoorbeeld leiden tot nieuwe inzichten voor beleid (herijking van een zonnekader) maar ook over locatie of inpassingsafspraken vanuit landschapsperspectief. Input uit participatie en lessons learned kunnen doorwerking hebben op onze RES-strategie. 

MAATSCHAPPELIJK DEBAT RES

Inwoners, stakeholders en media hebben steeds meer aandacht voor de regionale beleidsvoornemens in de RES en de plannen in hun eigen gemeenten. De activiteiten die in onze regio zijn ondernomen om inwoners te betrekken en de lokale, regionale én landelijke media-aandacht zorgen voor een toename in aandacht van inwoners voor het onderwerp, voor een grotere betrokkenheid, en daarmee voor meer zorgen en weerstand. Inwoners willen graag weten wat er in hun directe leefomgeving concreet gaat gebeuren. In de RES 1.0 is er echter nog geen concrete informatie beschikbaar. Inwoners geven aan dat zij beter betrokken willen worden bij de toekomstige plannen. En dat gaat ook gebeuren bij het vervolgproces van de RES, bij de implementatie van de RES in lokaal beleid, tijdens herijking van de RES en verder. 

Daarbij zijn 2 uitgangspunten leidend;

  • Het is van belang maatschappelijke partners en het bedrijfsleven te betrekken bij het proces. Het realiseren van deze opgave komt immers maar ten dele voor de rekening van de overheid. Daarom zetten wij op regionaal niveau in op de dialoog met deze partners. De belangen van inwoners hebben een plek in de integrale afweging; want duurzame opwek heeft impact op de directe leefomgeving van de inwoners in onze regio.
  • Het eigen bevoegd gezag is verantwoordelijk voor het vormgeven en uitvoeren van hun lokale participatietrajecten en het terugbrengen van input uit deze processen voor regionale afstemming. Ons regionaal uitgangspunt is dat inwonersparticipatie plaatsvindt in deze lokale processen. Vaak loopt dit samen op bij processen die zich richten op de borging van de RES in het omgevingsbeleid

De komende tijd werken we toe naar een governance en participatie plan voor het spoor voortgang en monitoring en het spoor herijking RES. Wij vinden het van belang om een helder plan te maken waarin taken, rollen en verantwoordelijkheden weergegeven worden en om transparant en helder te zijn over de context van de opgave, participatie en de stappen in het besluitvormingsproces.. Dit draagt ook bij aan het overzicht en zorgt voor scherpte in wederzijdse verwachtingen.

Uiteraard informeren wij u hier, zodra gereed, actief  over. Maar wij houden u ook in het verdere proces betrokken en geïnformeerd, zodat u de juiste informatie heeft om uw rol als raadslid goed te kunnen vervullen. Deze inhoudelijke informatievoorziening zal voornamelijk georganiseerd worden via uw college van B&W. Als regio faciliteren wij uw colleges hierbij. 

COMMUNICATIE EN INFORMATIE 

Wij communiceren op gezette tijden en richten ons daarbij voornamelijk op het duiden van processen, informatie over monitoring van het bod en stimulering van regionale samenwerking van raden en kennisdeling ten gunste van uw kaderstellende, volksvertegenwoordigende en controlerende rol.

WANNEER STAAT DE RES OP DE AGENDA VAN UW RAAD?

In de vorige raadsperiode is de RES (eind 2021) vastgesteld. Het werkplan RES 2.0 is begin 2022 door uw college van B&W vastgesteld en bent u hierover op de hoogte gesteld. De RES, of de lokale uitvoering ervan, staat op verschillende momenten op de agenda van uw raad, namelijk wanneer:

  • Lokaal omgevingsbeleid wordt vastgesteld, bijvoorbeeld over (financiële) participatie of randvoorwaarden voor ontwikkeling van zon op dak of grootschalige opwek via zonnepanelen op land;
  • In het lokale omgevingsbeleid zoekgebieden worden vastgelegd ten behoeve van grootschalige opwek van hernieuwbare energie in bijvoorbeeld omgevingsvisies en omgevingsplannen; 
  • Wanneer nieuwe inzichten vragen om aanpassingen van de kaders uit de RES 1.0 worden deze voorgelegd aan de raad inclusief procesvoorstel
  • Wanneer de uitkomsten van de monitoring van de RES worden besproken.

BLIJF OP DE HOOGTE

In de vorige raadsperiode was een regionale raadswerkgroep RES Cleantech Regio actief. Wij hopen dat we deze periode de werkgroep nieuw leven kunnen inblazen.  Dit is belangrijk om af te stemmen op welke wijze de raden betrokken willen worden, nieuw inzichten te delen en de voortgang te monitoren. 

Over de voortgang van het regionale RES-proces ontvangt u met regelmaat een raadsinformatiebrief. U bent ook van harte welkom bij alle kennissessies die in de regio worden georganiseerd. Bent u hierin geïnteresseerd? Schrijf u dan in voor de nieuwsbrief op https://cleantechregio.nl/res/nieuws , dan blijft u op de hoogte van de kennissessies en alles wat er binnen de energieregio gebeurt.

  • Indien u dit wenst komen wij graag meer toelichting geven op lokaal niveau in uw gemeenteraad of commissie 
  • Het Nationaal Programma heeft een special ondersteuningsprogramma voor nieuwe raadsleden. Wilt u hier meer over weten? Bezoek website NPRES

CONTACT

Heeft u behoefte aan meer informatie, een vraag of een toelichting op onze werkwijze? Neem contact op met de werkorganisatie van de RES via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Vanzelfsprekend is het ook mogelijk om direct een vraag te stellen aan de Procesregisseur RES. Alwin Roest is te bereiken via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. of 06 - 825 30 234. 

Wil je op de hoogte gehouden worden? Vul dan je naam en e-mailadres in.